Vì sao bí đao thường được dùng để làm trà? 

Bí đao không chỉ là loại quả quen thuộc trong các món canh mà từ lâu còn được sử dụng để nấu nước uống, trà bí đao và nhiều loại đồ uống giải khát. Vị thanh nhẹ, hàm lượng nước cao, năng lượng thấp và khả năng kết hợp với nhiều nguyên liệu khác là những lý do khiến bí đao đặc biệt phù hợp để chế biến thành trà.

Vậy vì sao giữa rất nhiều loại rau quả, bí đao lại trở thành nguyên liệu phổ biến trong các loại nước uống? Câu trả lời nằm ở cả đặc tính tự nhiên của quả bí đao lẫn cách nguyên liệu này được sử dụng trong văn hóa ẩm thực châu Á.

Bí đao là nguyên liệu có hàm lượng nước rất cao

Bí đao có tên khoa học là Benincasa hispida, thuộc họ Bầu bí (Cucurbitaceae). Các tổng quan khoa học cho thấy phần ăn được của quả bí đao có khoảng 93,8–96,8% là nước. Thành phần còn lại bao gồm một lượng nhỏ carbohydrate, protein, chất xơ, vitamin và khoáng chất.

Chính tỷ lệ nước cao khiến phần thịt bí đao có vị tương đối nhẹ, thanh và không quá nồng. Khi được nấu trong nước, bí đao tạo ra một nền hương vị khá dịu, thuận lợi để kết hợp cùng đường phèn, lá dứa hoặc các nguyên liệu tạo mùi khác.

Đây là điểm khác biệt khá lớn so với những loại quả có độ chua, vị đắng hoặc mùi tinh dầu mạnh.

Hương vị của bí đao tương đối nhẹ và dễ phối hợp

Bí đao tươi không có mùi quá mạnh. Khi được nấu hoặc rang trước khi nấu, nguyên liệu có thể tạo nên hương thơm đặc trưng, trong khi vị tổng thể vẫn khá dịu.

Trong các công thức trà bí đao truyền thống, người nấu thường kết hợp bí đao với đường hoặc một số nguyên liệu tạo hương để tạo vị ngọt thanh.

Khả năng kết hợp linh hoạt này giúp trà bí đao có thể được phát triển thành nhiều phiên bản khác nhau như trà bí đao truyền thống, trà bí đao hạt chia, trà bí đao sương sáo, trà sữa bí đao hoặc kết hợp với các loại trà khác.

Bí đao tươi vốn có mức năng lượng thấp

Một đặc điểm đáng chú ý khác là bản thân bí đao tươi chứa tương đối ít năng lượng.

Một tổng quan khoa học gần đây về Benincasa hispida ghi nhận khoảng 13 kcal trên 100 g phần ăn được, đồng thời cho biết quả có hàm lượng nước khoảng 96%.

Điều này có nghĩa phần lớn năng lượng trong một ly trà bí đao có đường thường không đến từ bản thân quả bí đao mà đến từ lượng đường, siro, sữa hoặc topping được thêm trong quá trình pha chế.

Vì vậy cần phân biệt rõ giữa “bí đao là nguyên liệu ít năng lượng” và “mọi loại trà bí đao đều ít calo”. Hai khái niệm này không hoàn toàn giống nhau.

Bí đao có một số thành phần dinh dưỡng tự nhiên

Theo các tài liệu tổng quan khoa học, phần ăn được của bí đao có thể cung cấp một lượng nhỏ chất xơ, kali, canxi, vitamin C cùng một số hợp chất thực vật. Thành phần cụ thể có thể thay đổi theo giống cây, điều kiện canh tác, độ chín và phương pháp phân tích.

Các nghiên cứu cũng ghi nhận trong bí đao có polysaccharide, flavonoid, hợp chất phenolic và một số nhóm hoạt chất thực vật khác.

Tuy nhiên, điều này không đồng nghĩa với việc một ly trà bí đao đã qua nấu, lọc và thêm đường sẽ giữ nguyên toàn bộ thành phần có trong bí đao tươi. Quá trình gia nhiệt, lọc và tỷ lệ nguyên liệu đều có thể làm thay đổi hàm lượng dinh dưỡng của đồ uống thành phẩm.

Bí đao có lịch sử sử dụng lâu đời trong ẩm thực châu Á

Bí đao được trồng và sử dụng rộng rãi tại nhiều quốc gia châu Á. Các tài liệu khoa học mô tả Benincasa hispida vừa là cây thực phẩm vừa xuất hiện trong một số hệ thống y học truyền thống tại châu Á.

Trong đời sống hằng ngày, bí đao được sử dụng theo nhiều cách như nấu canh, chế biến món ăn và nấu thành nước uống.

Theo thời gian, các công thức nước bí đao được điều chỉnh theo khẩu vị từng vùng, từ đó hình thành nhiều phiên bản trà bí đao hiện nay.

Bí đao phù hợp với đồ uống dùng lạnh

Một nguyên nhân quan trọng khác khiến bí đao thường được lựa chọn làm trà là cảm giác vị giác.

Trà bí đao thường có vị ngọt dịu, mùi không quá gắt và có thể uống cùng nhiều đá. Vì vậy loại đồ uống này phù hợp với khí hậu nóng và thói quen sử dụng đồ uống lạnh ở Việt Nam cũng như nhiều quốc gia châu Á.

Khi kết hợp thêm hạt chia hoặc sương sáo, thức uống còn tạo thêm sự đa dạng về kết cấu và trải nghiệm khi sử dụng.

Có thể chế biến thành dạng cốt để pha chế

Ngoài phương pháp nấu trực tiếp, trà bí đao hiện nay còn được sản xuất dưới dạng cốt cô đặc hoặc bán cô đặc.

Đối với các quán kinh doanh đồ uống, dạng cốt giúp quá trình pha chế nhanh hơn và dễ chuẩn hóa công thức giữa các lần pha.

Tuy nhiên, hàm lượng đường và năng lượng của từng loại cốt sẽ phụ thuộc vào công thức của nhà sản xuất. Vì vậy người sử dụng nên đọc thành phần và thông tin dinh dưỡng của sản phẩm cụ thể thay vì mặc định rằng mọi loại cốt trà bí đao có giá trị dinh dưỡng giống nhau.

Trà bí đao có phải thức uống “tốt cho sức khỏe” không?

Không nên đánh giá một loại đồ uống chỉ dựa vào nguyên liệu chính.

Bí đao tươi là thực phẩm có hàm lượng nước cao và năng lượng thấp, nhưng khi chế biến thành trà, tổng giá trị dinh dưỡng còn phụ thuộc rất nhiều vào lượng đường và các thành phần bổ sung.

Tổ chức Y tế Thế giới khuyến nghị lượng đường tự do nên dưới 10% tổng năng lượng ăn vào mỗi ngày và việc giảm xuống dưới 5% có thể mang lại thêm lợi ích sức khỏe.

Do đó, nếu muốn sử dụng trà bí đao thường xuyên, một lựa chọn hợp lý là ưu tiên mức ngọt vừa phải và kiểm soát lượng topping chứa đường.

Kết luận

Bí đao thường được dùng để làm trà không phải ngẫu nhiên. Hàm lượng nước cao, hương vị nhẹ, năng lượng tự nhiên thấp, khả năng phối hợp với nhiều nguyên liệu và lịch sử sử dụng lâu đời trong ẩm thực châu Á đã giúp bí đao trở thành một nguyên liệu phù hợp cho các loại nước uống.

Tuy nhiên, giá trị dinh dưỡng của một ly trà bí đao thực tế phụ thuộc rất lớn vào công thức chế biến. Một ly trà ít đường sẽ khác đáng kể so với trà bí đao sử dụng nhiều đường, siro, sữa hoặc topping.

Nguồn tham khảo

National Library of Medicine – Tổng quan khoa học về Benincasa hispida và thành phần dinh dưỡng.

National Library of Medicine – Tổng quan về thành phần hoạt tính và giá trị dinh dưỡng của wax gourd (Benincasa hispida), 2026.

World Health Organization – Hướng dẫn về lượng đường tự do trong chế độ ăn.